Howard Zinn : "A People's History of American Empire"

Dit animatiefilmpje "A People's History of American Empire" dient als trailer voor het boek "De Geschiedenis van het Amerikaanse Volk" van Howard Zinn. Een aanrader.

"Wij waren allemaal goden" - Benjo Maso

Vanmorgen naar mijn werk gebeld om de voormiddag verlof te nemen. Nee , ik was niet ziek of had niets dringend te doen. Ik lag lekker in mijn warme bed en las in één ruk dit heerlijke boek uit.
Benjo Maso reconstrueert op basis van uitgebreid bronnenmateriaal de Tour de France van 1948. Een tijd dat wielrennen echt geen sport voor broekventjes was. De renners reden in landenploegen maar van ploegentaktiek was amper sprake. Schamel uitgerust werden de renners door uiterst barre weersomstandigheden gestuurd en bij pech moesten ze meestal de reparaties zelf verrichten. De televisie was er nog niet en aangezien de verslaggevers vaak ook niet in staat waren de renners rechtstreeks te volgen, namen de indrukwekkende prestaties nog straffere vormen aan. De reporters waren niet bang van barokke overdrijvingen: "Uit een hel van sneeuw, water en ijs verrijst Bartali op stralende wijze, een aartsengel onder een korst van modder wiens doorweekte tenue de kostbare ziel van een buitengewoon kampioen verbergt."

Maso schetst etappe per etappe het koersverloop en de lezer wordt onverbiddelijk meegezogen in de verrassende ontknoping. Dit boek is zo onstuitbaar als de ontketende Gino Bartali op weg naar zijn legendarische ritwinst in Briancon..

De KRO maakte een korte reportage over deze Tour inclusief een interview met Benjo Maso.

Wij waren allemaal goden - De Tour van 1948

Benjo Maso

Atlas 2003

ISBN 90 450 0825 4

304 pag.

"Kleine geschiedenis van de vooruitgang" - Ronald Wright

Dit weekend stond er een klein artikeltje in de Standaard: op 6 oktober was reeds alles wat het biologisch systeem van de aarde op één jaar tijd produceert, opgebruikt. Vanaf vandaag leven we dus niet meer van de interesten van de aarde, van de jaarlijkse hoeveelheid aan natuurlijke opbrengsten, maar knabbelen we aan het kapitaal. Vooral beangstigend is de duidelijke trend: In de jaren '60 werd ongeveer 70% van de opbrengsten van de natuur verbruikt, tegen midden jaren '80 overschreden we de 100%, vandaag komen we op een consumptie van ongeveer 130% van die jaaropbrengst. Natuurlijk, dit soort getallen zijn misschien weinig nauwkeurig maar ze markeren wel de weg naar het bankroet. "De mensheid is zijn ecologisch kredietkaart aan het opgebruiken..."

In zijn boek "Kleine geschiedenis van de vooruitgang" plaatst Ronald Wright deze tendens in een verontrustend historisch perspectief. Hij toont een duidelijke link tussen de ondergang van menselijke samenlevingen en de mate waarin ze het ecologische systeem waarop ze stoelen, vernietigen.

Zo verging het Soemerië, het Romeinse rijk en het Mayarijk maar het frappanste voorbeeld is het Paaseiland. Toen dit eiland in 1722 werd ontdekt, was het een desolate plek, kaal en door erosie aangevreten. Geen bomen en amper drinkbaar water. "De natuur had deze plek uiterst karig met zijn gunsten bedeeld," zou Kapitein Cook er later over schrijven. Imponerend waren wel de honderden stenen figuren -tot wel 10 meter hoog- die overal op het eiland stonden opgesteld. Het was een raadsel hoe die kolosale stenen beelden zonder hulp van takelinstallaties waren rechtgezet. Waren ze uit de lucht komen vallen? Stuifmeelonderzoek bracht de oplossing. Ooit was dit eiland een waterrijke en groene plek geweest met een vruchtbare vulkanische bodem en dichte bossen. De reden waarom dat alles verdween, was de mens en zijn extravagante en competitieve beeldencultus. De Paaseilanders gebruikten alsmaar meer hout en touw en mankracht om de steeds groter wordende beelden op te richten. Er werden meer bomen gerooid dan er nieuwe groeiden. Het kan die beeldenbouwers niet zijn ontgaan dat ze een rampzalige aanslag pleegden op hun milieu. Toch deden ze verder. Totdat uiteindelijk de laatste werd neergehaald en alle schaduw van het eiland verdween.

Het lokale ecologisch systeem van de kerngebieden van het Romeinse rijk en het Mayarijk wist zich uiteindelijk te herstellen. Daar ging 1000 jaar met een lage populatie overheen. In de oudheid waren beschavingen lokale verschijnselen, gevoed door regionale ecologieën. Een beschaving ging onder en ergens anders kwam een andere op. De hedendaagse maatschappij is echter mondiaal. Er komt geen nieuwe kans meer.

Kleine geschiedenis van de vooruitgang

Ronald Wright
Van Halewyck 2006
ISBN 90 5936 109 1
205 pag.

"Het rode gevaar" - André Fontaine

André Fontaine was van 1947 tot 1991 verbonden aan Le Monde, eerst als redacteur buitenland dan als hoofdredacteur en uiteindelijk als uitgever. Dit boek is de synthese van zijn journalistieke loopbaan. De geschiedenis van de tweede helft van de twintigste eeuw werd immers volledig bepaald door de strijd tussen het communistische en het kapitalistische machtsblok. Alle belangrijke internationale gebeurtenissen uit de naoorlogse periode werden door dit kader getekend. Fontaine schetst op genuanceerde wijze deze strijd tussen Oost en West.

Het is intussen meer dan 15 jaar geleden dat de muur van Berlijn gesloopt werd. De wereld was voor mij tot dan toe altijd keurig opgedeeld in de goeden (wij) en de slechten (de communisten). Ik kon mij eigenlijk amper voorstellen dat dat ooit anders was geweest. Laat staan dat dat anders zou worden.

Dit boek maakt duidelijk hoezeer wat toen overkwam als een vast, statisch gegeven eigenlijk onderhuids voortdurend in beweging was. Het wordt ook duidelijk dat personen een invloed kunnen hebben op de gang van de geschiedenis maar dat uiteindelijk bepaalde gebeurtenissen zoals de -uiteindelijke- ondergang van het sovjetrijk onontkoombaar zijn.

Het rode gevaar - De geschiedenis van de koude oorlog
André Fontaine
Radio 1 / Knack Bibliotheek
Roularta Books 2007
ISBN 978 90 5466 905 0
509 pag.

"De wereld van gisteren" - Stefan Zweig

1940. De Duitse troepen marcheren triomfantelijk Parijs binnen. Stefan Zweig, één van de meest gevierde schrijvers van de Duitstalige wereld, is dan al lang op de vlucht. Voor zijn oeuvre is er immers nog maar één plaats in Nazi-Duitsland: de brandstapel. Eerst vanuit Londen dan vanuit Zuid-Amerika kijkt hij machteloos toe hoe het Nationaal-Socialisme de Europese cultuur waar hij zich zo innig mee identificeert met veel enthousiasme wegvaagt. Uitgerukt met wortel en al.

Zweig stelt zich tot doel zijn waarheid over dat ineengestorte bouwwerk over te brengen naar de volgende generatie. Zijn eigen levensverhaal dient als vertrekpunt om een wereld op te roepen die op het punt staat te verdwijnen. Afgesneden van zijn bronnenmateriaal, boeken, brieven,... kan hij hiervoor enkel beroep doen op zijn geheugen maar ... "Alles wat je vergeet uit je eigen leven, was er eigenlijk door een innerlijk instinct allang toe veroordeeld, vergeten te worden. Alleen wat ik zelf wil bewaren, kan er aanspraak op maken voor anderen bewaard te worden. Spreek en kies dus, herinneringen, in mijn plaats, en werp tenminste wat licht in het spiegelbeeld van mijn leven, voordat het in duisternis verzinkt!"

Een gedroomde gids om meer grip te krijgen op de geschiedenis van Europa. Dit boek verscheen postuum. Stefan Zweig pleegde op 22 februari 1942 samen met zijn vrouw zelfmoord. Ze wisten dat de wereld waarin ze wilden leven nooit meer zou terugkomen.

De wereld van gisteren - Herinneringen van een Europeaan

Stefan Zweig

Arbeiderspers 1990

isbn 978 90 295 6544 8

431 pag.

Terug naar de Ambtenarenstad

Kafka leeft. Maar vertoefde hij ooit ergens beter dan in het Rijksadministratief Centrum, de ambtenarenstad neergekwakt in het hartje van Brussel? Er is haast langer aan deze site gebouwd dan dat er ambtenaren hebben gewerkt. Reeds voor de voltooiing van het RAC was het idee om de overheidsdiensten op één plek te centraliseren door de federalisatie van het land voorbijgestreefd. Ook de vernieuwende architectuur en het achterliggende ideeëngoed (van o.a. Le Corbusier) was tegen de afwerking hopeloos passé.

Zoveel afgebladerde illusies, daar kan mijn nostalgische ziel moeilijk aan weerstaan. De tijd om doorheen de resten van deze bureaucratische dromen te flaneren, is echter ook al voorbij. De ambtenaren zijn weg"gemuteerd" en de esplanade en omliggende gebouwen zijn afgesloten. Momenteel worden zij door de nieuwe eigenaar gerenoveerd. Grondig gerenoveerd. De Financiëntoren werd alvast met de grond gelijk gemaakt.

Geen toeval dus dat de directie Monumenten en Landschappen van het Ministerie van het Brussels Hoofdstelijk Gewest in zijn reeks boekjes "Brussel, Stad van Kunst en Geschiedenis" een nummer wijdt aan de nagedachtenis van dit modernistische complex. De aanschaf waard want er steekt zelfs een gratis DVD bij. "Herinneringen aan een verloren utopie" van Yves Cantraine biedt getuigenissen en toelichtingen maar vooral een laatste blik op binnen- en buitenkant van dit buitenmaats project.

Het Rijksadministratief Centrum

Brussel, Stad van Kunst en Geschiedenis, deel 44

Guido Jan Bral

Ministerie Brussels Hoofdstedelijk Gewest

47 pag.
5,- €

"Studio Vandersteen: Kroniek van een legende" - Ronald Grossey

Als er op het einde van dit jaar een prijs wordt uitgereikt voor de lelijkste boekcover dan heeft deze uitgave weinig concurrentie te vrezen. En dat voor een boek over Studio Vandersteen. Bepaald pijnlijk.

Nu, het leveren van grafische topkwaliteit was ook niet de hoofdbekommernis van deze tekenfabriek. Op de hoogdagen van de Studio kreunden de medewerkers onder een waanzinnig productieritme.

In zijn kroniek laat Ronald Grossey het reilen en zeilen van de Studio Vandersteen herleven door de betrokkenen zoveel mogelijk zelf het woord te geven. De scheppingskracht van Willy Vandersteen, de relatie met zijn medewerkers, de uitbouw van de studio en het stripimperium, de spanning tussen de studio "Bessy" en de studio in Kalmthout,... via talloze citaten passeren de onderwerpen op chronologische wijze de revue. Het is echter wel jammer dat Grossey zijn verhaal stopt bij het overleden van Willy Vandersteen. Studio Vandersteen draait immers nog steeds. En voor zover we het in de pers mochten volgen, was er nog stof genoeg voor een pittig hoofdstukje. Denk aan het ontslag van hoofdtekenaar Marc Verhaegen.

Nu goed, niet getreurd, wie als kind meende dat Studio de minder getalenteerde broer van grootmeester Willy Vandersteen was, weet na lectuur van dit boek weer beter.

Studio Vandersteen - Kroniek van een legende (1947 - 1990)
Ronald Grossey
Roularta Books 2007
isbn 978 90 5466 981 4
454 pag.

"Van Bismarck tot Hitler" - Sebastian Haffner

In 1938 besloot de Berlijnse jurist Sebastian Haffner samen met zijn joodse vrouw te vluchten. Eenmaal in Londen aanbeland, zette hij zich dadelijk aan het schrijven. Een boek over het land dat hij pas had achtergelaten. Het doel: de Engelsen en hun geallieerden inzicht geven in de situatie in Duitsland. Het boek bevatte onomwonden advies voor het voeren beleid. Tot zijn dood in 1999 is Sebastian Haffner niet meer gestopt om geëngageerd de geschiedenis en de politiek van zijn vaderland te analyseren. Voor zijn werken hield hij steeds twee leidmotieven voor ogen: "Thou shalt not be a bore." Op Britse wijze zette hij alle stijlmiddelen in opdat zijn verhalen zouden lezen als een trein. "Auf eine Pointe hinschreiben." Haffner bedolf zijn lezer niet onder details of uitgebreide voetnotenreferenties. Maar hij hechtte er wel aan om hem een heldere lijn, stelling en oordeel mee te geven. Hierbij dreef hij zijn tegendraadse mening vaak ten spits. In zijn handen werden de episodes van de recente Duitse geschiedenis echte Griekse Drama's.

De Radio 1 Knack Bibliotheek" is reeds een poosje bezig het werk van Haffner in het Nederlands (her)uit te brengen. Het zopas verschenen "Van Bismarck tot Hitler" was Haffners laatse boek. Een overzichtswerk. De verschillende thema's die Haffner in zijn eerdere boeken uitwerkte, worden hier als puzzelstukjes in elkaar gepast. Het totale plaatje biedt een telescopisch blik op de geschiedenis van het Duitse Rijk. Met als centrale stelling: het Rijk heeft met zijn 'ongelukkige omvang' en zijn geografische liging vanaf het begin zijn eigen vernietiging in de hand gewerkt. Interessant: twee jaar voor de val van de muur, pleitte Haffner nog tegen een hereniging van Oost- en West-Duitsland.

Van Bismarck tot Hitler (Duitsland 1871-1945)

Sebastian Haffner

Roularta books 2007

ISBN 978 90 8679 076 0

282 pag.

"De weg naar Osiris" - John Ray

"Het geheim van de grote pyramide", "The mummy" met Boris Karloff, het Theban mapping project,... Op gezette tijd een portie "Oud Egypte"? Ik zeg geen nee. En ook dit slimme boekje van John Ray bevredigde mijn nood aan oosters exotisme. Aan de hand van een tiental levensverhalen wordt er een reis door 2500 jaar Egyptische cultuur gemaakt. Van koning tot kluizenaar, Ray laat mensen uit alle lagen van de bevolking aan het woord. Geen onzin en fabels maar authentiek bronnenmateriaal. Herkenbaarheid wordt dan bijna ontroerend. 4000 jaar oude briefjes getuigen van het slecht karakter van een keuterboer. Andere fragmenten prikkelen dan weer de verbeelding. "Leer was essentieel voor de lichaamsbescherming tijdens de strijd en de straf voor een soldaat die op diefstal hiervan werd betrapt, werd vastgesteld op honderd stokslagen en vijf open wonden." Vijf open wonden? Hoe werden die aangebracht? En waar?

De weg naar Osiris - Het leven in het oude Egypte
John Ray
Het spectrum 2003
ISBN 90 274 8057 5
190 pag.

"De mars" - E.L. Doctorow

De Amerikaanse burgeroorlog... tot voor kort interesseerde het me voor geen meter. En had het aan de boekjes van de Blauwbloezen gelegen dan was er niet snel verandering in gekomen. Maar kijk, ik bleek niet opgewassen tegen klassiek Hollywooddrama: "Gone with the wind" !!! Siroop? Jazeker! Twijfelachtige moraal? Jazeker! Maar 't greep me wel bij mijn nekvel. En sindsdien is de jacht geopend naar leesvoer over die gebeurtenissen. Als geroepen heeft E.L. Doctorow een historische roman gewijd aan de Amerikaanse broederstrijd.

Herfst 1864. Atlanta, de hoofdstad van Georgia, is gevallen en generaal Sherman heeft haar met de grond gelijk laten maken. Nu trekt zijn nietsontziende troepenmacht al brandend en plunderend naar North Carolina. Doctorow dropt je midden in deze vernietigende campagne die het uitgeputte zuiden op haar knieën zal krijgen. Een flippende deserteur; de nakomelinge van een plantagemeester en één van zijn zwarte slavinnen; een koppel bevrijde slaven, een ijskoele frontchirurg, een oorlogsfotograaf en zijn hulp, generaal Sherman en zijn staff,... Voortdurend wordt er van perspectief gewisseld. De montage van al deze gezichtspunten creëert een verpletterende mozaïek van The Great War. Doctorows bondige stijl drijft je op dwingende wijze verder op deze mars. De klassieke scenes volgen elkaar op: soldaten op foerage plunderen een plantage, Savannah gaat in vlammen op, een hoopje geamputeerde ledematen dienen te worden begraven, een moeder vindt haar gesneuvelde zoon terug,... En in afwachting van een eigen verfilming, weerklinkt in de verte de score van Max Steiner. Van "Gone with the wind."

E.L. Doctorow : "De mars"

De Bezige Bij, 2006

ISBN 90 234 2060 8